PostHeaderIcon YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

karagoz hacivat 10 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Karagöz ve Hacivat’ın sesini ne zamandır duymuyoruz? Kaç Ramazan hayal perdesini görmeden geçti? Bundan 40–50 yıl öncesinin çocuklarının vazgeçilmez eğlencelerinden biriydi Karagöz oyunu. Düğünlerde mutlaka bulundurulur, Ramazan geceleri bazı semtlerin
kahvelerinden eksik edilmez, teravih namazından sonra babalar ve dedeler, çocukları hayal dünyasına götürürlerdi.

karagoz hacivat 04 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Perdenin arkasında tef, keman ve lavtadan çıkan ezgilerle havaya giren çocuklar da makam tuttururlardı.Önce hayal perdesi kuruluyor ve ışık ayarlanıyor ve Hacivat sol taraftan bir semai okuyarak huzura geliyor. Ardından da da “Hay, Hâk!” diye başlayan perde gazelini okuyor ve seyircileri selamlıyor. “Yar bana bir eğlence medet!” diyerek Karagöz’e sesleniyor.Karagöz bu hemen çıkar mı sahneye, elbette reddediyor. Hacivat kararlı; ısrar ediyor ve Karagöz bir hışımla soluğu sahnede alıyor ve Hacivat’la kavgaya girişiyor. Patırtı, gürültü derken Hacivat kaçıyor. Karagöz perdede yalnız kalıyor ve Hacivat’tan yakınmaya başlıyor. Hacivat, hayal perdesine geri dönüyor ve diyalog -namıdiğer Muhavere- bölümü başlıyor…

Gölge Oyunu sanatı Orta Asya’dan Türkiye’ye göç eden Türkler tarafından getirilmiştir. Bir başka rivayete göre Yavuz Sultan Selim’in 1517’de Mısır’ı fethinden sonra bu sanat Osmanlı Devleti’nde gelişmiştir .

karagoz hacivat 01 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Gerçekte, Karagöz ve Hacivat’ın Bursa’da yaşamış karakterler olduğu ve Sultan Orhan Camii inşaatında çalıştıklarıdır. Hikâyeye göre Osmanlı padişahlarından Orhan Gazi Ulucami’yi yaptırırken demirci ustası Kambur Bali Çelebi (Karagöz) ile duvarcı ustası Halil Hacı İvaz’ı (Hacivat) çalıştırır. Eğlenceli ve şakacı olan bu iki karakterin arasında geçen nükteli konuşmalar diğer işçilerin dikkatini dağıtıp işlerini aksatmalarına sebep olur ve cami inşaatı yavaş ilerler.

Durumu öğrenen Orhan Gazi bu duruma çok sinirlenir ve her ikisini de idam ettirir. Fakat yaptıklarından sonra pişmanlık duyar. İlk Karagözcü olarak kabul edilen “Şeyh Küşteri” ise sarığını başından çıkartıp perde olarak gerer ve ayaklarından çarıklarını çıkartıp birini Karagöz diğerini de Hacivat olarak bir ‘şem’ yakarak Sultan Orhan’a Karagöz oynatır.Bursa ‘da, Atatürk Caddesi’ndeki Şeyh Küşteri’nin (Küşterli Mahmud) mezarı bunun ispatıdır. Oyunlarda “Şeyh Küşteri Meydanı” diye başlanan birçok diyalog, Şeyh Küşteri’nin bu işin Piri ve yaratıcısı olduğunu vurgulamaktadır. Her ne kadar Karagöz-Hacivat idam edilse de ikilinin konuşmaları ve şakaları, gölge oyunuyla kuşaktan kuşağa aktarılan seyirlik bir oyuna dönüşür. Anadolu kültürünün temel özelliklerini yansıtan bir gelenek haline gelen gölge oyunu, tasvirleri, karakterlerin dili, kıyafeti, musikisi ile kültürel ve sosyal birçok değeri içinde barındırır. Geleneksel tiyatro, müzik, edebiyat ve resim sanatlarının özelliklerini üzerinde toplayan gölge oyununda yer alan karakterler de gölgeleriyle sadece hayal perdesine değil, zihnimize de kazınırKaragöz’ün mezarı ise bugün çekirge caddesinde Karagöz ve Hacivat’ın Anıt mezarının bulunduğu bölgededir. Karagöz’ün mezar taşı bugün Yeşil’de bulunan Türk İslam Eserleri Müzesinde bulunmaktadır.

karagoz hacivat 05 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Oyunun baş rolünde Karagöz ve Hacivat adlı iki zıt karakter vardır.

Karagöz
Adından da anlaşıldığı üzere Karagöz oyunlarının en önemli karakteri ve başrol oyuncusudur. Dışa dönük, düşüncelerini ve duygularını çekinmeden açığa vuran, olduğundan başka görünmeye çalışmayan, eğitim görmemiş bir halk adamıdır. Oyunlarda halkın ahlaki sağduyusunun temsilcisidir. Halk, onun ortalığı dolandırmak, insanları kendi saf duyguları ile kandırmak gibi ufak tefek kusurlarını hoş görür. Düşündüğünü hemen söylediği için başına çeşitli dertler açılır. Belirli bir işi ve eğitimi olmadığı için sürekli geçim sıkıntısı çeker. Değişik oyunlarda rol icabı değişik kılıklarda ve tiplerde görülür. Kadın Karagöz, Eşek Karagöz, Çıplak Karagöz, Bekçi Karagöz, Gelin Karagöz, Sünnet Çocuğu, Kameraman Karagöz gibi…

Hacivat
Hacivat, Karagöz’ün tam tersi bir tiptir. Öğrenim görmüştür. Bir rivayete göre Enderun’da okumuştur. Medrese diliyle çok kibar ve nazik konuşur. Her konuda bilgisi vardır, müzik, edebiyat, resim, ekonomi, matematik, gramer, güzel konuşma ve görgü kuralları gibi hemen her konudan biraz anlar ve bunları her fırsatta Karagöz’e öğretmeye çalışır. Yüze gülen, içten pazarlıklı ve her konuda politik davranabilen bir kişiliğe sahiptir. Ama aynı zamanda, arabulucu, kavgaları yatıştırıcı, ölçülü, ağırbaşlıdır. İyi bir iş adamı olmasına rağmen çoğunlukla Karagöz’ü çalıştırmayı tercih eder. Bazı oyunlarda Karagöz gibi değişik kıyafet ve tiplemelerle görülür.

Çelebi
Karagöz oyunlarının vazgeçilmez klasik karakterlerinden birisidir. Çelebi, kimi oyunlarda yurtdışında eğitim görmüş biri, kimi oyunlarda zengin bir mirasyedi, kimi oyunlarda ise sıkı bir zamparadır. İyi eğitim görmüş, keyfine düşkün bir kişidir. Elinde her zaman bir demet çiçek, baston, şemsiye ya da bir paket bulunur.

karagoz hacivat 09 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Zenne
Zenne, Karagöz oyunlarında kadınlara verilen genel isimdir. Zenneler çeşitli yaş ve sosyal sınıftan olabilir. Genellikle kavgacı, kurnaz ve maddi değerlere önem veren tiplerdir.

karagoz hacivat 08 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Tuzsuz Deli Bekir
Bir elinde kama, bir elinde şarap kabı ile perdeye nara atarak gelen bir kabadayıdır. Herkesin korkulu rüyasıdır. Zeybek, Sarhoş ve Külhanbeyi olarak da anılır.

Matiz
Çoğu oyunlarda Tuzsuz Deli Bekir ile aynı kişi olduğu söylense de Matiz farklı bir sarhoş tiplemesidir.

Baba Himmet
Gölge oyunun en iri yarı tasviri yani tiplemesi olarak bilinir. Kastamonulu Baba Himmet ya da Oduncu Himmet diye de adlandırılır. Sırtındaki baltası, odunculuk yapar. Kaba bir konuşma biçimi vardır ve Kastamonu şivesi ile konuşur.

karagoz hacivat 03 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Beberuhi
Boyu kısa ve aklı kıttır. Sürekli Karagöz ile dalga geçer ve onu çıldırtmaya çalışır. Karagöz oyunlarında ‘Altı Kulaç’ lakabıyla da tanınır.

Yahudi
Yahudi, şive taklitleri için kullanılan tiplerin en tanınmışıdır. Kurnazdır, Karagöz’ü kandırmayı sever. Genellikle eskici rolünde karşımıza çıkar.

karagoz hacivat 11 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Tiryaki
Afyona düşkünlüğü ile tanınır. Tütün, nargile gibi keyif verici şeyleri kullanır. Her yerde uyuklaması en önemli özelliğidir. Belirttiğimiz bu belli başlı Karagöz tiplerinin yanı sıra, birçok da yabancı, Müslüman olmayan, cüce, kambur, kekeme, kötürüm gibi engelliler ile dokunulmazlığı olan deli tasvirleri de vardır. Ayrıca seyirciyi eğlendirmek için çengi, dansöz ve günümüzün popüler kişilerinin tiplemeleri de oyun sonlarında perdede görünür.

Türk el sanatlarının sahne sanatına dönüşümünün dünyadaki ilk ve tek örneği olan Karagöz Kukla Tiyatro oyunu ve oyunun figürleri, metin veya senaryoya göre sert ve kalın deriden kesilerek boyanır ve ışıklı perdeye yansıtılır. El ile hareketlendirilen, ses ve müziğe göre ustasının tarzına göre aktiflik kazanan kuklalar (tasvirler) perde yansımasında seyirci görecek biçimlerde karşı karşıya veya arka arkaya dururlar.

Karagöz’ün oynatıldığı beyaz perdeye “ayna” adı verilir. “Hayal Perdesi” adı da verilen ışıklı 85X125 cm. boyutlarında ki tahta tezgahta yansıma olarak gösterilir. Figürler deliklidir ve bu deliklere uygun uzunluktaki tahta çubuklar geçirilir. İç tarafta perdenin altında kurulmuş “peş tahtası” vardır. Oyunda bunun dışında zil, tef, kamış, nareke (düdük), perdeyi aydınlatacak kandil veya ampul vardır. Bunlar peş tahtası üzerinde bulunur. Oyunda kullanılan tasvirler 32-40 cm büyüklüğünde olup genellikle manda, sığır ve deve derisinden yapılır. Deriler özel bir yöntem ile şeffaf hale getirilir. Daha sonra “nevregan” adı verilen ucu keskin bıçaklarla işlenir. Parçalar birbirine kiriş veya katküt adı verilen iplerle bağlanır. Daha sonra tasvirler çini mürekkebi veya kök boya ile boyanır.

karagoz hacivat 06 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Karagöz’de işlenen konular komik öğelerle verilir. Çifte anlamlar, abartmalar, söz oyunları, ağız taklitleri belli başlı güldürü öğeleridir :

Hacivat’ın semai söyleyerek perdeye geldiği, perde gazelini okuduktan sonra Karagöz’ü çağırdığı ve Karagözle Hacivat’ın kavga ettikleri giriş bölümüne mukaddime denir. Bu bölümde Hacivat’ın söylediği perde gazelinde oyunun bir öğrenme aracı ve gerçeklerin göstergesi olduğu belirtilerek felsefi tasavvufi anlamı vurgulanır.

Muhavere bölümünde, bu oyunun baş kişileri olan Karagöz ve Hacivat arasında geçen salt söze dayanan olaylar dizisinden sıyrılmış somutlaştırılmış ikili konuşma yer alır. Muhavere tekerleme biçiminde de olabilir. Bu bölümde Karagöz ve Hacivat’ın kişilik özellikleri ve yaratılış açısından birbirlerine karşıt özellikleri vurgulanır. Muhavereler oyunla ilgili olabildiği gibi, ilgisiz de olabilir. Bunun yanısıra çifte Karagözlü muhavere, gelgeç muhaveresi ve ara muhavere çeşitleri de vardır.

Asıl hikayenin anlatıldığı, diğer tiplerin perdeye geldiği bölüme fasıl adı verilir. Oyun buradaki konuya göre isim alır. Fasılın sonunda oyuncular bir biçimde perdeden ayrılır. Hacivat ve Karagöz kalır.

karagoz hacivat 07 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Oyunun sonunun haber verildiği Karagözle Hacivat arasında geçen bitiş bölümünde seyirciden yapılan hatalar için özür dilenip bir sonraki oyunun duyurusu yapılır ve oyun sona erer.

Karagöz’de hiciv ve taşlama vardır. Bu taşlamalar mizahi bir üslupla devlet yöneticilerine kadar uzanmıştır.

Karagöz, saray tarafından ilgi görmüş ve desteklenmiştir. Yapılan şenliklerde, şehzadelerin sünnet düğünlerinde Karagöz gösterilerine yer verilmiştir.

karagoz hacivat 12 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

Karagöz özellikle İstanbul Merkezli Osmanlı kültürüyle bütünleşmiştir. İstanbul’un yaşamını Karagöz oyunlarında görmek mümkündür. Ağalık, Büyük Evlenme, Kayık ve Tahmis bunlardan bazılarıdır. Ferhat ile Şirin, Balıkçı, Cazular, Kanlı Nigar, Leyla ile Mecnun, Ters Evlenme, Tahir ile Zühre, Yalova Sefası, Karagöz’ün Yazıcılığı, Karagöz’ün Aşıklığı, Karagöz’ün Hekimliği vb. Karagöz’ün bilinen diğer oyunlarıdır.

Oynatanlar ise Hayali (Usta), Çırak (Yardımcı), Sandıkkar (2. Yardımcı), Yardak (Hanende),Dairezen (Def Çalan) ve Hammal’dır. (Karagöz Zembilini Taşıyan)

Osmanlı Dönemi’nin en önemli eğlence türlerinden olan Karagöz, Ramazan’lar da, sünnet düğünlerinde, şenliklerde, kahvehanelerde ve bahçelerde oynatılmaktaydı. Dönemin toplumsal olaylarını eleştirel bir gözle konu edinen Karagöz’ün yaygın olarak İstanbul’da oynatıldığı bilinmektedir. Anadolu’nun diğer kentlerine ise turneye giden sanatçılar aracılığı ile yayılmıştır.

karagoz hacivat 02 YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!

8 Yorum “YAR BANA BİR EĞLENCE MEDET!”

  • ceylan diyor ki:

     çok güzel ama   kısa olsaydı keşke      

  • Yumak Sepeti diyor ki:

    Ceylancım,ödev yapan arkadaşlar ,ilgili yerleri içinden seçsin istedim ama biraz uzun olmuş galiba. Konu ile ilgilenen arkadaşlar metni birkaç güne bölerek okuyabilirler.Sevgiler…

  • ali diyor ki:

    yumak sepeti çok güzel olmuş güzel ama bişey varki bunların bazıları yanlış ben karagöz ve hacivat rollerini bir çok kez oynadım. istanbul ,ankara ,gibi yerlerde

  • yumaksepeti diyor ki:

    Ali bey nerhabalar, Yanlış olan yerleri açıklayarak bize anlatabilirseniz çok seviniriz. Yeni yeni şeyler öğrenmek ve paylaşmak gerçekten çok güzel, Selamlar…

  • Veysel Bey diyor ki:

    Yazının uzunluğu kanaatimce kafi miktarda, anlatım dili ise fevkaladenin fevkindedir. İçerik ile ilgili yanlışlık olduğunu düşünenler, öncelikle konu hakkında biraz okumalı, ardından yanlışlıkların neler olduğunu ifade etmelidirler.
        Kendi fikrimce, Karagöz öncelikle birbirinden çok farklı özelliklere sahip insanların en samimi, en arkadaş canlısı yöntemlerden olan birbirlerinin küçük kusurlarıyla dalga geçerek onları görünür ve kabul edilebilir kılmak yaklaşımını benimsemiş olması nedeniyle halkımızı kaynaştırmış, birlik, beraberlik ve hoşgörümüzün artmasına katkı sağlamıştır.
       En büyük sanatsal ve insani zenginliklerimizden olan Karagöz Gölge Oyunu’nun tekrar canlandırılması toplumumuzun sağlığı ve zenginliği açısından hayati öneme sahiptir. Böyle önemli bir konuyu işlediği için site yöneticisine sonsuz teşekkürü borç biliriz..

  • yumaksepeti diyor ki:

    Ben size çok teşekkür ederim Veysel Bey…Dediğiniz gibi asli niyetim kültürümüzün güzel bir mirası olan Karagöz gölge oyununu bir kez daha hatırlatmak ve gündeme getirmekti. Ben yeteri kadar araştırdığımı düşünüyordum ama yine de hatalarımız olduysa, sürç-i lisan ettiysek affola…

  • dolunay diyor ki:

    gerçektan çok güzel olmuş bayıldım ödevlerimde bana çok yardımcı oldu herşey için çok teşekkür ederim <3 :) :)

  • dolunay diyor ki:

    ceylancım bundan kısasını ve daha açık ve özünü bulabiliyorsan göster bizde yazalım :\

Yorum Yaz

Arşivler
Giriş